Website van de Christelijke Gereformeerde Kerk in Mussel


Geschiedenis


Christelijke Gereformeerde Kerk in Valthermond


De kerk in valthermond


De Geschiedenis van de kerk in Valthermond is verweven met die van Mussel.
In hoofdlijnen is er grote overeenkomst.

Het hoogveengebied van Valthermond werd pas interessant toen de turfwinning op gang kwam.
Voor die tijd was het gebied onbewoonbaar.
Het hoogveen werd afgegraven door er langwerpige blokken van te steken.
Deze blokken werden in de lucht gedroogd en dan naar de Randstad gebracht om daar als brandstof te dienen.
De blokken gedroogd veen werd turf genoemd.
De turf werd per schip vervoerd.
Daarvoor werden kanalen gegraven.
De kanalen werden het haaks op het Stadskanaal gegraven.

De kanalen waren ook nodig voor afwatering.
Door de afwatering werd het moeras minder nat en minder drassig, zodat het afgegraven kon worden.

Het graven van de kanalen en de turfwinning was handwerk.
Daarom waren er veel veel arbeiders nodig.
Er kwamen mensen uit alle windstreken om in het veen te gaan werken en wonen.
Het werk was zwaar en de omstandigheden waren vaak slecht.
Slechte koude huizen, grote gezinnen en vaak armoede.


In deze situatie is de eerste kerk in valthermond opgericht.

De families die in Valthermond gingen wonen en bij een kerk hoorden, gingen op zondag te voet naar Musselkanaal.
Maar een aantal van hen vond de wekelijkse tocht naar Musselkanaal een probleem.
Zij bouwden een kerk en werden een zelfstandige Christelijke Gereformeerde Kerk.
Er werd een stenen kerk gebouwd vlak bij de plaats waar nu de Mondenweg het Zuiderdiep kruist.
De kerk werd in 1891 in gebruik genomen en in 1981 afgebroken.
De raampjes van de kerk zijn hergebruikt en nog zichtbaar in de schuur die op die plaats is gebouwd.



De eerste kerk
Het torentje is geplaatst in 1970
toen is ook de voorgevel wit geschilderd


Naar bovennaar boven

In 1892 ging de gehele gemeente mee met de Vereniging van Afgescheidenen en Dolerenden,
De gemeente heette dus voortaan de Gereformeerde Kerk van Valthermond.
Het was niet meer dan een naamsverandering, leek men te denken.
Net als in Mussel ging dit zonder problemen.

In 1894 werd Ds. E.Bosman predikant van de gemeente in Valthermond.
Ds. Bosman had in Amsterdam aan de Vrije Universiteit gestudeerd,
en was onderwezen in het gedachtengoed van Kuyper.
Al snel kwamen er problemen in de gemeente.

Broeder Jan van Oosten wil één van zijn kinderen laten dopen.
In het doopgesprek komt naar voren dat Ds. Bosman de leer van de veronderstelde wedergeboorte aanhangt.
Elders op deze site wordt verder op de leer van de veronderstelde wedergeboorte ingegaan.

Br Jan van Oosten wil zijn kind niet laten dopen door een dominee die een onbijbelse visie op de doop heeft.
Daarom neemt hij samen met een enkele medestanders het besluit om weer Christelijk Gereformeerd te worden,
Het is dan nog geen 6 jaar geleden dat de "Dolerenden" en de Christelijke Gereformeerde kerk
zijn samengegaan tot de Gereformeerde kerk.


Om opnieuw Christelijk Gereformeerd te worden, wordt op 26 april 1898 wordt er een oprichtingsvergadering gehouden.
Ds. J. Bos uit Leeuwarden is daarbij.
Er zijn 9 mannen aanwezig.
Deze broeders verklaren onoverkomelijke bezwaren te hebben tegen de leer in de Gereformeerde kerk.
Dit weegt voor hun zo zwaar dat ze niet langer lid kunnen blijven van de Gereformeerde kerk.
Ze geven aan dat ze terug willen situatie van voor 1992 en dus opnieuw Christelijk Gereformeerd worden.


Men wil terugkeren tot:

"....de welbeproefde paden der vaderen,
en de Christelijke Gereformeerde Kerk volgens het Reglement van 1869,
gebouwd en gefundeerd op Gods onfeilbaar Woord
en de Gereformeerde Belijdenisgeschriften,
ook te Valthermond te doen herleven en zich als zodanig aldaar als Chr. Geref. Gemeente te constitueren".

Er wordt in de vergadering meteen een kerkenraad gekozen.
Na deze vergadering volgt direct een eredienst waarin Ds. Bos voorgaat.
De verkozen broeders worden in het ambt bevestigd.
Tot ouderling de broeders W. van Oosten en H. Roffel.
Tot diaken de broeders J. Roffel en J. van Oosten.
In dezelfde dienst wordt een kind gedoopt.

Men gaat direct voortvarend te werk.
Op 10 mei 1898, dus nog maar drie weken later, wordt besloten een zondagsschool op te richten.
Br. W. Roffel zal die gaan leiden.

En er worden plannen gemaakt voor de bouw van een kerkgebouw.
Daarvoor wordt een stuk grond gepacht voor 16 gulden per jaar.
Op dat stuk grond wordt een houten kerk gebouwd voor 533,45 gulden.

Het is goed om er even bij stil te staan dat een heel kleine gemeente.
In zo'n korte tijd zoveel geld bijelkaar kan brengen.
Er is een grote offervaardigheid.

Op 24 september 1898 wordt de houten kerk in gebruik genomen.
Dus nog geen half jaar na de oprichtingsveradering op 26 april 1898.
Het is onduidelijk waar de kerkdiensten zijn gehouden tussen april en de ingebruikname van de houten kerk.


In de Wekker van 14 oktober 1898 staat het volgende bericht:

Op 24 Sept. jl. mochten wij als Christelijke Gereformeerde gemeente van Valthermond het genoegen smaken onzen consulent,
den Wel. Eerw. Heer ds. Bos van Leeuwarden, in ons midden te zien,
om waar volgens ons aller begeerte,
een kerkgebouw, hoe eenvoudig dan ook, is verrezen,
dit op plechtige wijze aan den dienst des Heeren te wijden.

Zijn Eerw. kweet zich van die taak door de gemeente te bepalen bij de woorden
van Ps.132:5, wijzende op het grote voorrecht, die plaats gevonden te hebben, maar ook tevens opwekkende, om, als eenen David
de verknochtheid aan het huis des Heeren te tonen.

En allen, die het werk van 1834 liefhebben,
stemmen voorzeker in met de bede van onzen consulent:
"Heere, dat Uwe ogen open zijn over dit huis".

Namens den kerkenraad:

Jan van Oosten

Naar bovennaar boven

In het begin zijn er niet veel predikanten in onze kerken.
Daardoor is voor de gemeente erg moeilijk een predikant te krijgen, die kan voorgaan in de diensten.

De kerkenraad bleek een creatieve preekvoorziener te hebben.
Als er een verzoek komt van de Christelijke Gereformeerde School in Sneek om een collecte voor deze school te houden, reageert de kerkenraad met "dat men wel een collecte wil houden, maar op een zondag dat de predikant van Sneek,
Ds. Koomans, in Valthermond komt preken.
Hij kan dan direct de collecte in ontvangst nemen!
Een zondag is het niet geworden, maar op woensdagavond 11 april 1917 heeft Ds. Koomans gepreekt in Valthermond en heeft de opbrengst van de collecte meteen meegekregen: 26,57 gulden.

Dit was niet ongebruikelijk in Valthermond.
Ook in de gereformeerde kerk werd gebruik gemaakt van een binding tussen collecte en preekvoorziening.
Daar was van 1912 to 1932 een lerend ouderling P.Koster meestal "Dominee Koster" werd genoemd,
die in de wijde omtrek preekte.
Vergoeding hoefde hij niet, maar de tweede collecte was dan voor de oprichting van een
"School met den Bijbel" in Valthermond.
Dat geld is besteed aan de oprichting van school 49.


In 1970 kreeg "school 49" een nieuw gebouw, en moest er ook een nieuwe naam komen.
De nieuwe school kreeg de naam "Rehoboth".
Toen er eerder werd overwogen om de school naar Dominee Koster te noemen,
reageerde een zoon van Jan van Oosten furieus:
"Dat nooit, Koster was een Kuyperiaan!!!"

Deze reactie toonde nog maar weer eens aan hoe bang men was voor de invloed van Kuyper.
de invloed van Abraham Kuyper werd gezien als een van de grootste bedreigingen voor de kerk.


In 21 mei 1917 breekt er in Valthermond een enorme veenbrand uit, wekenlang bleef het veen branden.
In het achterste deel van de Valthermond gingen door de veenbrand 90 huizen verloren.
Veelbesproken is het omgekomen schippersgezin.
Een schipper met zijn gezin dacht veilig te zijn voor het vuur in zijn ijzeren schip.
Toen de ijzeren luiken door de vlammen zo heet werden dat ze niet meer open konden,
is het hele gezin door verstikking omgekomen.
In totaal vielen er zeventien doden door deze brand.
Ook enkele gemeenteleden raken door de brand alles kwijt.


Naar bovennaar boven

Een jaar later besluit de kerkenraad dat er een nieuw kerkgebouw moet komen.
Niet van hout, maar van steen.
Er wordt een stuk grond gekocht waarop een stenen kerk wordt gebouwd.
Op woensdag 21 maart 1921 wordt deze kerk officieel in gebruik genomen.
In de eerste dienst in de nieuwe kerk gaat Ds. Van der Vegt van Mussel en Onstwedde voor.

In 1972 worden de banken vervangen door stoelen en komt er een nieuwe preekstoel en een nieuw electronisch orgel.
De ruimte onder de oude preekstoel in de oorlogsjaren een tijd gebruikt als schuilplaats voor onderduikers.
In 1982 krijgt de kerk een opknapbeurt.
In 1991 komt er een vergaderruimte bij de kerk.
Daarvoor wordt er een noodgebouw, ooit gebruikt als directiekeet, achter de kerk geplaatst.



Het orgelfront op de foto is een loos front, ook wel bezemstelenfront genoemd.
Daarachter is het electronisch orgel verborgen.
Het orgeltje links onder werd gebruikt voor repetities van het koor "Euphonia"



De preekstoel met het psalmenbord


Naar bovennaar boven

Rond 1948 worden er gesprekken gevoerd met de Gereformeerde Kerk vrijgemaakt.
Er wordt gekeken of er mogelijkheden zijn om samen te werken.

Een aantal leden van de CGK lijken het de GKV kwalijk te nemen dat ze niet meteen naar de CGK zijn gekomen,
Men had immers dezelfde wortels en men is om dezelfde reden ( de invloed van Kuyper) uit de Gereformeerde Kerk gestapt.
Ook bestaat de vrees dat men "de offers van onze voorvaderen" zal gaan verkwisten als men samen gaat werken.
Als men de offerbereidheid in de beginjaren, maar ook daarna, bekijkt, dan is deze vrees heel goed te begrijpen.
Er zijn een aantal gesprekken geweest, maar die lopen op niets uit.

De laatste jaren is geen actief verenigingsleven meer.
Valthermond was altijd een kleine gemeente, en de verenigingen zullen nooit groot geweest zijn.

Wel werd er rond 1968 een zangkoor opgericht.
Het kreeg de naam Euphonia
Dirigent was Franke Dol.
Toen die ging verhuizen werd Jan Kamies zijn opvolger.

Het koor kreeg steeds meer leden uit omliggende dorpen.
De zangers kwamen ook uit Mussel en Onstwedde
Daarom werd besloten om de repetities voortaan in Mussel te houden.
Na verloop van tijd wordt de animo wordt steeds minder en uiteindelijk wordt het koor opgeheven

Naar bovennaar boven

Valthermond heeft nooit een eigen predikant gehad.
Er zijn samen met Emmer-Compascuum, wel enkele beroepen uitgebracht,

In 1905 wordt "lerend ouderling" H. Woudstra beroepen.
In 1910 wordt ds. J. van der Vegt beroepen.
In 1942 wordt student J. van Dalen beroepen.
In 1947 wordt ds. N. Brandsma beroepen.
Geen van de beroepen predikanten neemt het beroep aan.

Na 1985 was er een overschot aan predikanten in onze kerken.
daardoor moest een kandidaat meestal lang wachten op een beroep.
De gemeente kreeg de mogelijkheid om daar gebruik van te maken.
Kandidaat J.G. Schenau komt in Valthermond wonen en gaat part-time de gemeente dienen.
Een kandidaat is nog niet bevestigd in het ambt, en mag daarom niet dopen of het avondmaal bedienen.
Maar voorgaan in de eredienst en het doen van pastorale bezoeken mag wel.
Zodoende heeft de gemeente toch een tijdje een eigen herder gehad, ook al is het met beperkingen.

In 1986 kwam kandidaat J.G. Schenau naar Valthermond.
Hij werd bevestigd als ouderling en deed pastoraal werk en leide ook erediensten
Kandidaat Schenau vertrok in 1989 naar Middelburg waar hij werd bevestigd als predikant.

In 1989 kwam kandidaat J. Huisman naar Valthermond.
Ook hij werd bevestigd als ouderling en ging voor in erediensten en deed vol overgave pastoraal werk.
Kandidaat J.Huisman werd in 1993 predikant naar artikel 6, als geestelijk verzorger van "Maarsheerd" in Stadskanaal.

Veel studenten hebben tijdens hun studie in Valthermond gepreekt.
Zo heeft de gemeente in Valthermond, hoewel klein, een grote bekendheid bij predikanten verkregen.


Naar bovennaar boven

Het ledental van de gemeente werd ieder jaar kleiner.
Er kwam steeds minder werkgelegenheid in Valthermond.
Het veen was afgegraven en er dus geen werk meer was in het veen.
Tot ongeveer 1960 was er in de landbouw nog werk.
Maar door de mechanisatie werd dat ook snel minder.
Veel mensen vertrokken naar andere plaatsen waar wel werk was.
Vooral jonge gezinnen trokken weg.
Daarmee was de basis voor de vergrijzing gelegd.

Na 1975 ging de vergrijzing in de gemeeente snel.
Er was bijna geen jeugd meer.
Mede door de vergrijzing was het steeds moeilijker om ambtsdragers te vinden.

Aan de classis werd advies gevraagd: Hoe moeten we verder?
De classis benoemde toen een commissie die de kerkenraad zou helpen bij het zoeken van mogelijkheden.

De commissie dacht een oplossing te hebben gevonden.
Er wonen in Valthermond een aantal gezinnen die lid zijn van een zusterkerk.
Deze gezinnen kregen een brief van de Commissie met de vraag of zij lid wilden worden in Valthermond.
Geen van de aangeschreven gezinnen voelt daarvoor.
Later kregen deze gezinnen nogmaals een brief.
Nu met de vraag: Als er 2 of 3 gezinnen naar ons overkomen, wilt U dan ook lid worden?
Eén gezin geeft daarop een positieve reactie.

Sommigen leken het deze gezinnen kwalijk te nemen dat ze geen lid wilden worden van de gemeente in Valthermond.
Om daardoor de gemeente in Valthermond in stand te houden.
Dat zal misschien zo zijn. Die gezinnen woonden in Valthermond, maar waren ingeburgerd in een andere gemeente
Die andere gemeente was meestal Mussel of Emmen.
Gemeenten met heel veel jeugd.
Voor gezinnen met kinderen is dat nu eenmaal aantrekkelijker dan een gemeente die vooral bestaat uit 50 plussers.

Uiteindelijk is besloten tot opheffing van de gemeente.


Op zondag 27 augustus 1995 zijn de laatste diensten gehouden in Valthermond.
In deze dienst ging ds. Van 't Spijker voor.
Hij preekte 's morgens over Hebreeën 13:8 en 's middags over 2 Corinthiërs 3:3 en 4.
De vier ambtsdragers,
de ouderlingen H.J. Strockmeijer en K. Tichelaar, en de diakenen J.H. Bosma en W. van Oosten,
werden ontheven uit hun ambt.
Er waren nog 12 doopleden en 26 belijdende leden.
Die zijn overgegaan naar de kerken van Emmen, Mussel of Stadskanaal.


Een stukje uit de wekker:

"Bijna honderd jaar is vanaf de kansel van de Christelijke Gereformeerde Kerk
van Valthermond het Evangelie van de verzoening door het bloed
van de Here Jezus Christus verkondigd.

Het is een troost om te weten dat, waar een gemeente zichzelf moet opheffen om praktische oorzaken, het Evangelie hetzelfde blijft,
omdat Jezus Christus Dezelfde is,
gisteren, toen onze voorouders Hem dienden,
heden, nu wij Hem mogen volgen,
en in de toekomst, als wij er al lang niet meer zullen zijn."




Mooi uitgevoerd opschrift in de gevel van de kerk.


Naar bovennaar boven

Omdat de GKV Musselkanaal-Valthermond ook betrokken is geweest bij de samensprekingen,
is het goed om kort te kijken naar de geschiedenis van de achterblijvers.
De gemeente van de Gereformeerde Kerk dus.

Ook nadat in 1898 een gedeelte van de gemeente was terug gegaan naar de Christelijke Gereformeerde Kerk, is er binnen de Gereformeerde Kerk veel gebeurd.
Al in 1914 was er binnen de Gereformeerde kerk landelijk grote oneenigheid over de interpretatie van de Bijbel.
Het kwam neer op de vraag of wat in de Bijbel staat waar gebeurd is.
Dit kreeg zijn hoogtepunt in de afzetting van Ds. Geelkerken in 1926.
Deze zaak kreeg daarom de naam "Kwestie Geelkerken" ook wel "De zaak van de sprekende slang" genoemd.

Maar ook de leer van Kuyper kwam steeds nadrukkelijker in beeld.
In 1944 leidde de leer van Kuyper nogmaals tot een kerkscheuring in de Gereformeerde Kerk.
Deze scheuring wordt vrijmaking genoemd.
In 1946 volgde ook in Valthermond de vrijmaking
Anders dan in Mussel, waar vrijwel de hele gemeente mee ging met de vrijmaking, kwam er in Valthermond een scheuring dwars door de gemeente.
Zelfs dwars door families en gezinnen.
Uiteindelijk zijn 170 leden overgegaan naar de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt.

Toen de hoofden waren afgekoeld en de harten weer warmer werden is besloten dat met het kerkgebouw zou delen.

Om 9 uur en om 2 uur hielden de "bezwaarden" hun dienst.
Om 11 uur en 5 uur hielden de "synodalen".

Dat leidde tot, voor buitenstaanders, komische situaties.
Zo was er een gezin waarbij de man naar de vrijgemaakte kerk ging, en zijn vrouw met de kinderen naar de gereformeerde.
Als de dienst van de vrijgemaakte gemeente was afgelopen, ging de man lopend naar huis.
Halverwege kwam hij zijn vrouw tegen, overhandigde haar zijn kerkboek, en ging naar huis,
Zijn vrouw ging vervolgens met het kerkboek naar de kerk om daar de synodale dienst mee te maken.

Voor buitenstaanders zal dit tafereel grappig zijn geweest.
Voor mensen die het aangaat is het heel verdrietig.

In 1957 kreeg de (synodaal) Gereformeerde gemeente een nieuw kerkgebouw aan de Doorsnee.
Het gebouw kreeg de naam DOXA (Doxa is Grieks voor "geloof").
In 1995 werd het kerkgebouw verbouwd tot een woonhuis.
De gemeente is samen met de Hervormde kerk opgegaan in de PKN.
De diensten worden nu gehouden in "De Hoeksteen"

De Gereformeerde kerk vrijgemaakt "kreeg" in 1957 het oude gebouw

Naar bovennaar boven

In 1968 vindt in de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt in veel plaatsen een kerkscheuring plaats.

Degenen die uit de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt zijn gestapt, kregen eerst de naam "Vrijgemaakt- buiten verband" Maar gingen niet veel later de naam "Nederlands Gereformeerde Kerken" gebruiken.
In Mussel en Valthermond zijn er geen gemeenteleden overgegaan naar de NGK.
Toch lag deze scheuring in Valthermond heel gevoelig.
Dat komt doordat Ds K.Smouter (sr) predikant van de GKV gemeente in Valthermond is geweest.
In 1967 is Ds K.Smouter vertrokken naar de GKV in Breda.
Nog geen jaar later werd hij een van de aanvoerders van de NGK.




Het ging bij die scheuring over het wel of niet samenwerken met andere kerken.
De NGK wilde dat wel, de GKV niet.
Door "buitenstaanders" wordt wel beweerd dat deze scheuring ging het over de "ware kerk".

De GKV was altijd terughoudend in samenwerking met andere kerken.
Daardoor kreeg de GKV het verwijt dat men dacht de enige kerk te zijn.
"Wij zijn de ware kerk" is nooit het officiële standpunt van de GKv geweest.
Wel waren waren er leden van de GKv die hier zo tegen aan keken.

Aardig om te vermelden is dat een van de eerste synodes van de GKV
een brief heeft gestuurd aan de synode van de CGK waarin de vraag wordt gesteld:
"Wie heeft u diets gemaakt dat wij denken de enige ware kerk te zijn?"
(diets gemaakt= wijs gemaakt, op de mouw gespeld, misleid)



Naar bovennaar boven

In 1981 ging de GKV van Valthermond samen met de GKV van Musselkanaal.
Het kerkgebouw in Valthermond werd gekocht door een gemeentelid en afgebroken.

De gemeente ging verder als GKV Musselkanaal-Valthermond.
Er werd gekerkt in Musselkanaal in het gebouw van de GKV,
die door het samengaan vergroot moest worden.

In 1985 werd de GKV in Tweede Exloërmond opgeheven.
Een groot deel van de gemeente werd lid van de gemeente Musselkanaal-Valthermond
Hierdoor werden in korte tijd 3 zelfstandige gemeenten, één gemeente.
De naam bleef GKV Musselkanaal-Valthermond

Maar ook hier sloeg de vergrijzing toe
De gemeente had te maken met een snelle terugloop van het aantal leden.
De laatste dienst van de GKV Musselkanaal-Valthermond is gehouden op in Zondag 24 juni 2007.
De leden zijn overgegaan naar de kerken in Mussel, Emmen en Stadskanaal.

Daarmee kwam een einde aan de GKV gemeenten van Musselkanaal, Valthermond en Tweede Exloërmond
Door de samensprekingen met de GKV in Mussel,
heeft de CGK in Mussel dus ook met leden uit deze opgeheven gemeenten te maken.

Wie kijkt naar de scheuringen, zal slechts verwonderd kunnen kijken naar onze eigen kerken.
Ook zijn we het lang niet altijd met elkaar eens,
een scheuring is er in de 120 jaar van ons bestaan niet geweest.
Wie leeft in het nederig besef, dat dit geen verdienste is van mensen
Kan alleen maar dankbaar zijn.

Naar volgende paginavolgende pagina

Naar bovennaar boven