Website van de Christelijke Gereformeerde Kerk in Mussel


Geschiedenis


Woord vooraf

In de jaren dat de eerste bewoners kwamen was Mussel niet gemakkelijk te bereiken, had het een beetje het karakter van een eiland.
Een eiland in het grote moerasgebied.

Als we Mussel vergelijken met een voormalig eiland zoals bijvoorbeeld Urk dan vallen twee overeenkomsten op:
- veel inwoners dragen dezelfde achternaam.
- bijna iedereen gaat er naar de kerk.

Tegenwoordig is Mussel goed te bereiken en is er al jaren geen moeras meer.
En de eilandgeest is al lang verdwenen.
Maar het kerkelijk leven is nog steeds van grote invloed op het dagelijks bestaan in Mussel.

De geschiedenis van het kerkelijk leven beperkt zich niet tot de eigen gemeente, of tot het dorp Mussel.
Kerkgeschiedenis gaat veel verder.
Daarom wordt in dit overzicht ook kort ingegaan op de reformatie.
Daarbij kijken we met name naar de invloed van Calvijn, De Kock en Kuyper.
Omdat vooral deze van belang zijn voor het ontstaan van de Christelijke Gereformeerde Kerk

Br H.Kamies heeft een boekje geschreven over kerkgeschiedenis.
Dit boekje is nu ook als PDF te downloaden


Het eerste begin van kerkelijk leven in Mussel.

Tot 1824 was Mussel nog een onbewoond gebied. In dat jaar werden in het gebied dat Onstweddermussel (betekend zoiets als: Onstwedder moeras) werd genoemd de eerste twee huizen gebouwd.

Ds K.H.Talen, predikant in Onstwedde en de eerste consulent van Mussel. schreef over het eerste begin in Mussel:

De Gemeente in de Mussel is gesticht en tot een zelfstandige gemeente gevestigd op zondag den 30 juni 1861.
Voor het jaar 1824 was de Mussel nog een eenzaam veld, het welk door geene menschen bewoond werd.
Maar de beide eerste huisgezinnen die erheen getrokken zijn en aldaar elk ene woning hebben gebouwd was in het jaar 1824.
Deze beide huisgezinnen waren: Meeme W. folkers met zijn vrouw Alke Hilverts- Huiting en hunne kinderen.
En Frederik Willems van der Heide met zijn vrouw Harmke Potter en hun kinderen:
en daar Alke huiting nog reeds als weduwe leeft en ook over de 80 jaren oud is, en Frederik W. van der Heide reeds als weduwnaar nog leeft en ook over de 80 jaren oud is, en beide ook leden zijn van de op den 30 Juni 1861 gevestigde Gereformeerde gemeente van Christelijk afgescheidenen, mochten zij door 's Heeren goedheid dit voorregt nog mede genieten.

Na deze eerste bewoners is in het vervolg van de tijd de volksplanting toegenomen in de Mussel, en de Horsten, welke tot de gemeente Onstwedde behoorde.
De Mussel vermeerde van inwoners der Christelijke Afgescheiden Gereformeerden, welke hunne openbare godsdienstoefeningen waarnamen te Onstwedde, zijnde twee uren van hen af, maar om de verre afstand en ongelegen wegen en paden hielden zij in Mussel, vooral in den wintertijd des zondags samenkomsten om den Heere te dienen naar zijn Woord, en omdat er ook noodzakelijk opzicht moest wezen en daar ook Godsdienstig onderwijs gegeven werd, eerst beurtelings elke week van de leden der kerkenraad van Onstwedde, werd in het vervolg geoordeeld bij de kerkenraad van Onstwedde een ouderling te kiezen uit de leden in de Mussel, om vooral aldaar beter opzicht te kunnen hebben, en daartoe is verkozen Harm Wessel Wessels op den 6 December 1849 welke in zijn ambt is bevestigd op den 23 December 1849, waaraan het leeren met de jeugd weer is overgegaan in het vervolg van tijd, en om in de Mussel meer hulp te hebben, werd geoordeeld, uit de leden aldaar nog een ouderling te kiezen, en daartoe is verkozen, Roelf Meemes Folkers op den 9 December 1855 welke in zijn ambt bevestigd op den 30 December 1855, welke met de eerstgenoemde ouderling hun werk voornamelijk in de Mussel hadden.

Deze beide ouderlingen behoorden mede tot de kerkenraad te Onstwedde, waarmede zij ook vergaderden en werkzaam waren, zowel de leden van de Mussel tot de gemeente Onstwedde behoorden.


Dit historich overzicht laat dat de eerste bewoners van Mussel er veel voor over hadden om een kerkdienst te bezoeken.
Als het zomer was twee uur lopen over slechte zandpaden naar de kerk.
En twee uur lopen terug naar huis.

Ds K.H.Talen heeft het over "Christelijke Afgescheiden Gereformeerden".
Omdat de naam "Gereformeerd" tot 1848 niet mocht worden gebruikt, Noemden de leden van de kerkelijke stroming die is ontstaan uit de afscheiding zich "Christelijke Afgescheiden Gemeenten" .
Na 1849 gebruikten de "Christelijke Afgescheiden Gemeenten" de naam "Christelijke Gereformeerde Kerken".
De afscheiding 1834 begon in Ulrum (in Noord Groningen) toen Ds. Hendrik de Cock daar predikant was.
Verderop wordt daar nog even op ingegaan.
Zowel de huidige Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt als de Christelijke Gereformeerde Kerk in Mussel zijn voortgekomen uit deze eerste kerk.

Naar bovennaar boven


De protestantse kerken zijn voortgekomen uit de reformatie.
Het was niet de bedoeling van Luther en van Calvijn om een nieuwe kerk of kerkelijke stroming op te richten.
De stellingen die Luther op de deur van de slotkapel in Wittenberg spijkerde waren bedoeld als een oproep om de roomse kerk te zuiveren onbijbelse invloeden.
Een bekend voorbeeld van onbijbels invloedden was de handel in aflaten.
Had je - voor veel geld- zo'n aflaatbrief gekocht, dan werd je behouden.
Er is geen enkele bijbelse grond voor deze aflaatbrieven.

De bedoeling van de reformatie was het uitbannen van ingeslopen menselijke bedenksels in de Rooms katholieke kerk.
Dit heeft geleid tot de "ban" van de aanhangers van de reformatie en uiteindelijk een scheuring in de Roomse kerk.

De drie belangrijkste leiders van de reformatie zijn: Luther, Zwingly en Calvijn.
Voor de reformatie in Nederland is Johannes Calvijn de bekendste.
Aanhangers van kerken die uit de reformatie zijn onstaan worden ook wel Calvinisten genoemd.

Meer over Johannes Calvijn


Uit de reformatie in Nederland is de Hervormde Kerk ontstaan.
In de 18e eeuw begonnen bepaalde wijsgerige invloeden het belijdend karakter van de kerk hoe langer hoe meer te bedreigen. Vooral de beweging van de "Verlichting" bleek een groot gevaar voor de kerk te zijn.
Er werd door de regering aan de kerk een reglement opgelegd ter vervanging van de kerkorde.
Bovendien werd de leer van de kerk niet langer als bindend beschouwd.
Vanaf die tijd werd de naam van de kerk de Nederlandse Hervormde Kerk.
Juist in deze situatie waren er in de kerk steeds weer die bleven uitzien naar een echt bijbels geestelijk leven.
De afkeer tegen de aantasting van de belijdenis resulteerde in de Afscheiding,
De afscheiding begon in 1834 in Ulrum toen Ds. Hendrik de Cock daar predikant was.

Meer over Hendrik de Cock


De afgescheiden kerk werd later Christelijke Gereformeerde Kerken genoemd.
Bij "de Vereniging" in 1892 zijn de Gereformeerde Kerk (ontstaan uit de doleantie) en bijna alle Christelijke Gereformeerde Kerken samengegaan tot de Gereformeerde kerken.
Direct bij de vereniging in 1892 waren er gemeenten die niet wilden opgaan in de Gereformeerde kerken.
Dit werd ingegeven door angst voor de leer van Abraham Kuyper

Meer over Abraham Kuyper

De weigering om op te gaan in de Gereformeerde kerk was gebaseerd op de angst dat deze omstreden leer tot kerkleer zou worden.
Deze leer omtrent de "Veronderstelde wedergeboorte" was in 1892 nog niet de officieel de leer van de Gereformeerde kerken.
In de loop der jaren kreeg de leer van Dr. Abraham Kuyper steeds meer invloed in de Gereformeerde Kerk.
In 1944 leidde dit tot een kerkscheuring in de Gereformeerde kerk.
Deze scheuring wordt "Vrijmaking" genoemd.

In Mussel ging de vereniging vrijwel geruisloos.
Er werd van de kansel afgekondigd dat de naam van de kerk was veranderd en dat de gemeente in het vervolg niet meer behoorden bij de Christelijke Gereformeerde Kerken
maar tot de Gereformeerde Kerken

Naar bovennaar boven

In de notulen van de kerkenraadsvergadering wordt slechts vermeld dat de kerk nu als naam zal voeren: "Gereformeerde kerk te Onstwedde-Mussel" De meeste gemeenteleden zullen niet hebben geweten wat er precies aan de hand was, en vonden de naamsverandering niet iets om zich druk om te maken. Niet zo veel later begonnen gemeenteleden toch iets te missen in de prediking. De leer van Kuyper kreeg steeds meer invloed.
Met groter worden van de invloed van Kuyper, groeide ook het onbehagen en het verzet tegen de leer.
En er werd heel wat gediscussieerd over de leerstellingen van Dr. Abraham Kuyper.
Het zat veel mensen hoog.
Men begon zich af te vragen of het achteraf wel juist geweest was om met de vereniging mee te gaan en of men niet terug moest naar de periode van voor 1892.
In Nieuwe Pekela werd de knoop doorgehakt en werd in 1910 een Christelijke Gereformeerde Kerk gesticht.
Al kort na de oprichting van deze gemeente werd Ds. Zuidersma daar predikant.

Mede door de oprichting van een Christelijke Gereformeerde Kerk in Nieuwe Pekela werd in Onstwedde en Mussel ook veel gesproken over de kerkelijke situatie.
Op zekere dag gingen enkele mannen uit de gemeente in Onstwedde naar Oude Pekela om Ds Zuidersma te ondervragen over de leer, zoals die in de Christelijke Gereformeerde Kerk werd verkondigd.

De mannen stellen een aantal vragen en Dominee beantwoordt die.
Daarop antwoorden de mannen met de historisch geworden woorden:
"Dan heurn wie bie joe!" (Dan horen wij bij u!).

Het gevolg van dit gesprek was dat enkele gezinnen in Onstwedde op zondag in Nieuwe Pekela naar de kerk gingen.
In de week werd er ook nog een avonddienst gehouden in een schuur in Onstwedde.
De zondagse tocht naar Nieuwe Pekela kreeg steeds meer deelnemers, voorzien van etenswaren om de middagmaaltijd in Nieuwe Pekela te nuttigen. Na de middagdienst gingen de wagens dan weer volgepakt terug naar Mussel.

Ds Zuidersma schreef daarover in de Wekker van juni 1912.

Waarde broeder!


Uw verlangen naar een brief doet mij weder de pen ter hand nemen.
Ge begeert nog iets te vernemen uit onze omgeving?
Dan kan ik u meedelen, dat het door de Goedheid Gods nog steeds zeer wel mag gaan.
Als Ge eens hier waart, dan zoudt ge u kunnen verblijden over het frische leven, dat zich hier op kerkelijk gebied openbaart.
In de toekomst kunnen wij niet zien.
Toch heb ik wel eens gedacht: we zouden haast kunnen spreken van een opwekking en herleving.
Als ge hier waardt, dan zoudt ge het zelf zien aan de drukte, die heerscht tegen kerktijd.
Dat komt vooral door Onstwedde en Onstweddermussel.
De laatste plaats ligt zoover van Onstwedde als deze van hier.
Uit beide plaatsen komen geregeld vier wagens naar hier.

Bij u in het Zuiden heb ik ook wel eens menschen met wagens naar de kerk zien rijden.
Dat is op zichzelf geen nieuws.
Doch ge moet weten , dat de wagens hier niet zoo mooi zijn als bij u.
Het zijn eenvoudige boerenwagens met dikke, brede wielen en ongedekt.
Daar staan dan een paar stoelen op voor de grooten en een paar stoven voor de kinderen of een paar planken dwars over de wagen.
Is het regenachtig, dan hebben de vrouwen dikke mantels aan en de mannen dikke jassen.
Deze wagens zijn propvol, zoodat dit dus een heele optocht is.

Voeg daarbij die zonder hulp der wagens komen en ge hebt een beeld van de tochten, die zondags gedaan worden.

 

Niet iedereen ging in Nieuwe Pekela naar de kerk, er werd ook wel in Valthermond gekerkt.

Ds. Zuidersma daarover in de Wekker van 16 augustus 1912:

In de maand juli heb ik op een zaterdagavond in Onstweddermussel gepredikt en op de zondag daarop in Valthermond.
Toen wij ons des Zondagsmorgens te Valthermond ter kerke begaven, kwamen de u bekende wagens van de kant van Onstweddermussel.
Dat het zeer onstuimig weer was gepaard met veel regen, hinderde de vele brs. en zrs. niet om met ons te Valthermond samen te komen.
Bij het afstappen van den wagen, zagen wij, dat sommigen een mandje en anderen een trommel droegen.
Het bleek ons dat deze voorwerpen eetwaren bevatten voor het middaguur.
Ge begrijpt dat de broeders te Valthermond verheugd waren.
In een ogenblik was overlegd dat de koster koffie zoude gereedmaken en men 's middags in het kerkgebouw de meegebrachte spijze zoude gebruiken.
Wij waren recht opgewekt, want de harten smolten samen in de vreeze Gods.
Echter werden wij nog meer getroffen door hetgeen wij 's middags vernamen.
De brs. kerkeraadsleden stonden gereed om uit een nabijzijnde woning naar de kerk te gaan.
Doch reeds klonk psalmgezang uit de kerk ons tegen.
De vergaderde brs en zrs hadden zelf maar een psalm aangeheven.
En wat zongen zij?
Wij luisterden scherp toe en hoorden toen opgewekt zingen:
'Ai, ziet, hoe goed, hoe lief'lijk is 't, dat zonen
van 't zelfde huis als broeders samenwonen'.

Gelooft ge wel, dat het een gezegende rustdag was?

 

Het is goed om te bedenken wat voor een reis dat men moest maken naar de kerk. Nu de auto algemeen goed is geworden en wegen een stuk beter zijn dan rond 1910 is de afstand van 10 km eenvoudig te overbruggen, toen was het een hele reis.

In het "Kerkblad voor het Noorden" van 14 mei 1953 komt Ds Zuidersma nog eens terug op deze tochten.
Dit ter gelegenheid van het 40 jarig bestaan van de gemeente in Mussel.

En zo is het gebeurt ,dat des zondagsmorgens ettelijke platte wagens door de Pekel reden naar de Christelijke Gereformeerde Kerk. Mannen en vrouwen hadden daarop plaats genomen, voorzien van broodtrommels, waarin de boterham voor de middag zich bevond.
In de consistoriekamer werd koffie gezet en bleven de mensen over om ook de middagdienst bij te wonen.
Tussen de kerkdiensten klonken de Psalmen in de consistoriekamer, die uit volle borst werden gezongen.
En na de middagdienst werd afscheid genomen en trok de optocht weer naar Mussel, plm 10 km van de Pekel verwijderd.
Wat was dat een gezegende en opgewekte tijd!
Hoe werd met blijdschap gezongen:
"Hoe vrolijk gaan de stammen op".
Er was een hartelijke eenheid; de onderlinge band van geloof en liefde bond de harten samen.
Er was zulk een zuivere sfeer, zulk een hartelijke overtuiging op de goede kerkelijke weg te zijn.
Wat hebben we later naar zulke tijden terug verlangd.
Met eenige weemoed denken wij aan de gezegende Rustdagen, die de Heere ons toen geschonken heeft.


Toch vond men dat het reizen niet ideaal was, vooral voor ouderen was de reis te lang.
In Onstwedde begon men met het houden van kerkdiensten in een schuur.
Diverse gezinnen uit Mussel sloten zich daarbij aan.
Maar ook naar Onstwedde was het vanaf Mussel nog twee uur lopen, nog een behoorlijke afstand.

Daarom werd gezocht naar de mogelijkheid om in Mussel kerkdiensten te houden van de Christelijke Gereformeerde Kerk.
Ds. Zuidersma ging voor in de eerste dienst die in Mussel werd gehouden op zaterdagavond 15 juni 1912.
De eerste dienst werd gehouden in de schuur van F.W. Bodewitz.

Naar volgende paginavolgende pagina

Naar bovennaar boven